KENNISPLATFORM VOOR LABORATORIA

REDACTIONEEL

EDITIE 36, SEPTEMBER 2018

Optimaal werken in het laboratorium klinische biologie in nieuw gebouwd AZ Alma

Sinds maart 2017 heeft Eeklo, gelegen in het hart van Meetjesland, een regio in Oost-Vlaanderen tussen Gent en Brugge, met AZ Alma een nieuw ziekenhuis. In dit fusieziekenhuis van die van Eeklo en het iets verderop gelegen Sijsele zijn ook de laboratoria voor klinische biologie samengebracht.

Laboratoriumdirecteur klinisch bioloog Christophe Vandenabeele in het door Köttermann ingerichte laboratorium klinische biologie van het AZ Alma in Eeklo, dat sinds ruim anderhalf jaar in gebruik is.

Een witte lei. Daarmee konden in 2012 Christophe Vandenabeele en zijn collega’s de inrichting van het laboratorium klinische biologie beginnen in te vullen. “Het meubilair waar we in de oude situatie gebruik van maakten was al zo’n 30 jaar oud, dus het was geen optie om die mee te verhuizen. Wij zijn derhalve al in een vroeg stadium op zoek gegaan naar een partner voor de laboratoriuminrichting. Van de vijf bedrijven die we hiervoor hebben aangeschreven, kwam Köttermann al snel als beste uit de bus. Feitelijk al in de offertefase. Want zij kwamen in dat stadium als enige met een tekening waarbij in 3D duidelijk zichtbaar was hoe ons lab eruit zou komen te zien. Hierbij werd uitgegaan van een procesorganisatie die wij in overleg met ons personeel voor ogen hadden. Maar zij konden ons in die fase ook al laten zien dat ons plan niet optimaal was. Zo hadden wij in een bepaald gedeelte de beschikbare ruimte niet goed ingeschat, waardoor er bij een deur te weinig loopruimte was. Zij stelden voor om voor meer doorgangsruimte de breedte van de werktafels daar iets in te korten. Juist door die 3Daanpak was deze imperfectie duidelijk zichtbaar, waardoor wij onmiddellijk overtuigd waren van de noodzaak van deze aanpassing. En omdat die aanpassing al in het begin is gemaakt, had je daar in de projectfase ook geen discussies meer over.”

In het microbiologisch laboratorium werken zes MLT’s.

 

Ruimte voor apparatuur

Een van de uitgangspunten voor de inrichting was het gebruik van dubbele tafels zonder afscheiding in het midden. “De tijd dat medisch laboratorium laboratoriumtechnologen (MLT’s) veel manueel werk aan de tafels doen ligt al een tijdje achter ons. De tafels zijn er nu vooral voor het plaatsen van de apparatuur. Die wordt om de zoveel jaar vervangen en je weet van tevoren niet hoeveel oppervlak de nieuwe apparatuur zal innemen. Als je dan een scheiding tussen de tafels hebt, heb je weinig flexibiliteit met je diepte. Ik wilde daarom zoveel mogelijk ruimte hebben en dubbele tafels die volledig vrij zijn van stopcontacten, gas, enzovoorts.” Köttermann kon probleemloos deze optie invullen. Een ervaring die we ook hadden bij andere wensen. “We hebben wat dat betreft kunnen profiteren van het brede assortiment: we hebben kolomkasten, lage tafels, hoge tafels, hangkasten. Voor elke wens is er wel een oplossing.” De laboratoriumstaf was ook gecharmeerd door de materiaalkeuze. “Zij zijn de enige die werken met metalen kasten. Daarvan hebben wij direct het voordeel gezien. Aanvankelijk denk je dat het zwaar is, maar dat blijkt juist niet het geval. De kasten zijn gemakkelijk handelbaar en toch uitermate stevig. Daarin onderscheiden ze zich van de andere firma’s. Qua bovenblad zijn de firma’s meer gelijkwaardig aan elkaar. Wat ons daarin wel weer bevalt is de standaard kleurstelling bij Köttermann. Dat hebben wij vooral als gemakkelijk ervaren, want dan hoeven we ook niet meer na te denken over de kleur. De laboratoriumtechnologen ervaren het ook als een aangename, rustgevende kleur om bij te werken. Bovendien geeft het een rustig, uniform beeld, dat ook nog eens goed aansluit bij de andere materialen in het lab.”

Overzicht over het centrale gedeelte van het lab, met uiterst links de chemiestraat en rechts een van de eilandconfiguraties, in dit geval voor immunologie/ hematologie.

 

Licht en ruimtelijk

   

Een van de twee PCR-laboratoria die apart van het centrale laboratorium zijn gebouwd. Hier is duidelijk te zien dat het lab iets onder het maaiveld is gebouwd, op verdieping -1.

De eerste contouren van het nieuwe laboratorium zijn bepaald in afstemming met de rest van het ziekenhuis. “In verschillende werkgroepen zijn we bevraagd over de verschillende ruimtes die we nodig denken te hebben, en wat de relaties daartussen zijn. En wat de relaties zijn tussen het laboratorium en andere afdelingen van het ziekenhuis. We werken bijvoorbeeld zeer veel voor spoed en intensive care, en moeten daar dus dichtbij zitten. Op grond van deze sessies zijn we uitgekomen op een plek in een soort van half-souterrain op verdieping -1, min of meer onder deze afdelingen. Ook is bepaald hoeveel vierkante meter we ter beschikking kregen, mede op basis van benchmarking bij andere recent gebouwde ziekenhuizen. Daar kan je dan ook niet teveel overheen, maar dat was ook niet nodig.” Ondanks de positie half onder het maaiveld is het toch gelukt om het laboratorium een lichte uitstraling te geven. Waar mogelijk is glas verwerkt aan buitenkant, zodat er veel daglicht vanaf de zijkanten het lab kan binnenstromen. De kantoren, die deels aan een van de zijkanten zijn gepositioneerd, hebben ook glazen wanden.

Op die manier is het een groot open laboratorium, waarbij je overal aansluiting naar buiten hebt. Dat zorgt ook voor een ruimtelijke uitstraling, die nog eens wordt versterkt doordat een kant van de centrale ruimte volledig open is, bijna zonder enig vast meubilair. In dat gedeelte staat de straat met chemie analyzers. “Door in dit gedeelte in eerste instantie geen meubilair te plannen konden we alle flexibiliteit behouden voor de keuze van de chemie; dit had namelijk ook een U-vormige oplossing kunnen worden. In dit geval is het een langwerpige straat geworden, met nauwelijks kettingen tussen de verschillende units, zodat we zelfs ruimte overhielden. Hiervoor hebben we na afloop van het initiële project bij Köttermann nog enkele extra tafels besteld. Iets wat we ook al eerder hadden gedaan, want als je eenmaal in de routine zit, denk je toch: hier had ik nog wat meer kastruimte willen hebben. Omdat we zeer tevreden zijn over de totale projectafwikkeling en Köttermann ook wat betreft de prijskwaliteitsverhouding het beste scoorde hebben we niet getwijfeld om in dezelfde lijn door te gaan”, aldus Christophe Vandenabeele.

Ook de analyses voor autoimmuniteit vinden plaats in een eilandconfiguratie.

 

Lean voor de nacht

Naast de chemiestraat is een rij lage tafels waar de MLT’s, de medisch laboratoriumtechnologen, administratieve- en kwaliteitswerkzaamheden kunnen verrichten en een rij hogere tafels voor diverse labwerkzaamheden. Voorts zijn er in de grote labruimte nog drie eilandconfiguraties voor analyses op het gebied van immunologie/hematologie en auto-immuniteit. Het microbiologisch laboratorium, waar zes van de ruim dertig MLT’s werken, is in een aparte ruimte ondergebracht, evenals enkele kleinere PCR-laboratoria.

Centraal in de grote ruimte is het secretariaat annex monsterontvangst. “Wij hebben in het kader van lean voor deze indeling gekozen voor de momenten dat er weinig personeel is, met name bij de late en nachtdiensten. Tijdens deze diensten moeten alleen spoedanalyses worden uitgevoerd van de acute afdelingen, zoals intensive care en de eerste hulp. Dat is vooral chemie, bloedgroepen en hematologie. Deze onderdelen zijn min of meer gegroepeerd om het centrale gedeelte waar de monsters met de buizenpost binnenkomen. De onderdelen waar er meer in batch wordt gewerkt, waarbij wij plannen wanneer de analyses worden gedaan, zitten wat verderop. Daar maken we in de nacht dan ook geen gebruik van.”

 

Patiënt centraal

Het laboratorium verzorgt per dag zo’n 400 tot 500 aanvragen, waarvoor gemiddeld tussen de 10 en 15 parameters worden geanalyseerd. Christophe Vandenabeele ziet hierin een lichte groei, ook al zijn er trends die juist het tegengestelde effect hebben. “In België gaan we meer en meer de richting in van pathologiefinanciering, zoals dat ook in Nederland gebeurt. Heel lang was er bij ons meer een prestatiegeneeskunde: als je veel omzet wil draaien, moet je ook veel testen uitvoeren. Daar stappen we nu langzaam vanaf. Daarom wordt overleg met de aanvrager om de juiste analyses uit voeren voor elke patiënt meer en meer belangrijk. We merken dat de clinici hier ook meer voor openstaan.” Op het gebied van moleculaire analyses ziet Vandenabeele een groeiende rol voor het lab, al gaat hij niet mee in de hype van de begintijd waarin deze testen als heiligmakend werden gezien. “De testen hebben een duidelijke meerwaarde, maar wij maken hiermee niet de volledige klinische diagnose. De resultaten van onze bepalingen dragen eraan bij. En vergeet niet dat dergelijke testen vaak heel duur zijn.”

 

Superman

Een ziekenhuislaboratorium is 24 uren operationeel en dit elke dag van het jaar. Vandenabeele: “Het hoeft niet gezegd dat de laboratoriumstaf bereid moet zijn om ook op niet sociaalvriendelijke uren te werken. De mensen van het core laboratorium verzorgen ook de 24-uurs continuïteit. Dat betekent concreet een team van vier voor de nacht (van 21.30 tot 06.30 uur), en vijftien die het core labo doen in een vroegdienst (van 06.30 tot 15.30 uur) en een late dienst (van 13.30 tot 21.30 uur).

Als klinisch bioloog zetten wij ons wel eens gekscherend tegenover onze Nederlandse collega’s af als superman, omdat we vanuit onze opleiding klinisch chemicus, microbioloog en hematoloog ineen zijn. Maar de echte supermannen en supervrouwen vind je op de werkvloer in het laboratorium, dat met de nieuwe apparatuur en laboratoriuminrichting van Köttermann ook wel een superlab is geworden!”

 

INFORMATIE

 

Köttermann

www.kottermann.com

 

AZ Alma

www.azalma.be