KENNISPLATFORM VOOR LABORATORIA

REDACTIONEEL

EDITIE 36, SEPTEMBER 2018

Efficiënte cryo-installatie past in groot groen hart van Prinses Máxima Centrum

In het nieuwe Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie is een van de grootste biobanken van Nederland gerealiseerd. Een onderdeel van de biobank is de, mede door Cryo Solutions, geïnstalleerde cryo-installatie. Deze is zodanig ontworpen dat efficiënt gebruik kan worden gemaakt van het stikstof. Dit past naadloos in de duurzaamheidsambitie van het Centrum, dat wat dat betreft een groot groen hart heeft.

Winfried Sprenger, Teamhoofd Techniek & Huisvesting (T&H) bij het Facilitair Bedrijf van het Prinses Máxima Centrum, bij een drukvat in de biobank, dat deel uitmaakt van de door Cryo Solutions verzorgde cryo-installatie.

Als je een rondje loopt om het Prinses Máxima Centrum op De Uithof in Utrecht zal je tevergeefs zoeken naar de metershoge stikstoftank, die karakteristiek is voor ziekenhuizen en onderzoeksinstituten waar biologisch materiaal bij -196 °C wordt bewaard. Toch is ook in dit nieuwe gebouw een biobank gerealiseerd, die met vloeibare stikstof op de juiste temperatuur wordt gehouden. “De opslagtank is in ons geval niet verticaal, maar horizontaal geplaatst”, vertelt Winfried Sprenger, Teamhoofd Techniek & Huisvesting (T&H) bij het Facilitair Bedrijf van het Prinses Máxima Centrum en in die hoedanigheid verantwoordelijk voor het gebouw en de gebouwgebonden installaties. “Vanwege esthetische redenen is bij het ontwerp van dit complex besloten om de stikstoftank zoveel mogelijk aan het zicht te onttrekken. Dat betekent in ons geval de horizontale plaatsing van de tank, die geplaatst is in een mooi wit gespoten constructie, aan de achterkant van het gebouw. Alleen vanaf de hogere verdiepingen kan je de tank zien, want de constructie is vanuit veiligheidsoogpunt open aan de bovenkant. Verder zitten er in de zijwanden allemaal, in een speels patroon gestanste, gaatjes. Ook weer vanwege de veiligheid: mocht er op de een of andere manier vloeibare stikstof ontsnappen uit de tank, dan blijft dit op de bodem en verdringt de lucht met zuurstof. Is de constructie dicht, dan zou je een enorme ophoping kunnen krijgen, wat voor gevaarlijke situaties zou kunnen zorgen voor personen dichtbij de tank.” De horizontale tank, waar er in Nederland maar weinig andere voorbeelden van te vinden zijn, zorgde wel voor de nodige hoofdbrekens bij Winfried. Iets waar hij –met bijna dertig jaar ervaring in soortgelijk werk bij het Sint Antoniusziekenhuis in Nieuwegein– niet warm of koud van wordt. “Normaal lease je zo’n tank en dan wordt die na een jaar of vijf, zes uitgebreid gekeurd. Dan pakt de gasleverancier hem op en zet een nieuwe neer. In dit geval heeft de leverancier geen andere tank op de plank liggen, dus kan je die niet zomaar uitwisselen. Die moet dan ter plekke worden gekeurd. Een voordeel is wel dat de tank eigendom is van het ziekenhuis. Er is wat dat betreft geen afhankelijkheid van de gasleverancier; je zit minder vast aan contracten en kan gemakkelijker switchen.”

De bulktank voor de opslag van stikstof is horizontaal geplaatst, en wordt daarbij ook nog eens aan het oog onttrokken middels deze constructie.

 

Op het laatst

Echte hectiek ondervond Winfried Sprenger tijdens de opleveringsfase van de bouw, die later was dan gepland. “Met het bouwconsortium was afgesproken dat we op 29 december 2017 de sleutel zouden krijgen, zodat we nog voldoende tijd hadden om het ziekenhuis in te richten. Harde deadline was wat dat betreft 18 mei 2018, de dag waarop de eerste patiënten hun intrek zouden nemen in het nieuwe gebouw. De oplevering vond echter pas eind maart plaats, zodat we effectief nog maar zes weken hadden om alles binnen voor elkaar te krijgen en in te huizen. En dan is het toch wel kicken als dat dankzij de hulp van velen toch goed is uitgepakt. Als je op die eerste dag de eerste kinderen ziet binnenkomen, gaat er wel wat door je heen.” ‘Op het laatst’ was ook van toepassing op de cryogene installatie in het gebouw zelf. En toch ook enigszins hectisch. Dat heeft deels te maken met de manier van plannen in de bouw, waar de prioriteiten worden gelegd. “Het centrum is net als andere grote bouwprojecten volledig BIMgetekend. Dat houdt in dat alle gebouwgebonden installaties al gedetailleerd zijn ingetekend en vastliggen, zoals luchtkanalen, cv-kanalen, koelleidingen, afvoeren, noem maar op. De hoofdstructuur voor de cryo-leidingen was uiteraard ook ingetekend, maar de cryo-installatie is een zogenaamde ‘levering derden’, omdat we die in een later stadium hebben gekocht. De hoofdstructuur, die ook wordt gebruikt voor andere leidingen en bekabeling, is wat betreft de cryo-leidingen pas defi nitief als de order getekend is. Dat betekent in de praktijk dat een groot deel van de ruimte in de hoofdstructuur al is ingenomen door andere leidingen en bekabeling. Dat hoeft op zich geen probleem te zijn, maar is dat bij cryo-leidingen juist wel. Dat zijn namelijk starre, dubbelwandige pijpen die weinig fl exibiliteit bieden voor het installatiewerk. En juist met het transport van vloeibare stikstof wil je niet te veel bochten en zakstukken hebben.” Cryo Solutions kwam met een plan dat voldeed wat betreft effi ciëntie, kosten en veiligheid.

 

Cryogene installatie

De installatie vanaf de bulktank bestaat uit een toevoer van vloeibare stikstof het gebouw in en vervolgens het transport naar drie plekken op drie verschillende verdiepingen via vacuüm geïsoleerde leidingen. Op twee verdiepingen is in de nabijheid van de researchlaboratoria een ruimte ingericht met een CryoSafe vulautomaat voor het automatisch afvullen van een drukvat. Deze unit is in deze gevallen voorzien van een dodemansknop, zodat onderzoekers op een veilige manier handmatig vloeibare stikstof kunnen aftappen voor het vullen van open dewar-vaatjes. Dit vullen gebeurt in een roestvrijstalen vulkast met lekbak en plexiglas deuren, zodat de onderzoeker optimaal beschermd is. Op de eerste verdieping is een cryobiobank gecreëerd voor de biologische opslagvaten en een drukvat met een CryoSafe vulautomaat. Het vulproces van de biologische opslagvaten en het drukvat wordt centraal geregeld via de CryoMatic PLC-besturing. Omdat de biologische opslagvaten allemaal elektronisch gekoppeld zijn, en ook de drukvaten in de biobank en de afvulstations, kan het vullen vanuit de grote opslagtank worden gesynchroniseerd. In plaats van willekeurige afnames op allerlei plekken en allerlei momenten, kan de besturing nu een optimaal moment bepalen, waarbij dit overall gezien met de juiste stikstoffl ow, minimale gasbelasting en minimaal verbruik gebeurt. In de praktijk betekent dit dat een dergelijke vulcyclus nog maar een keer per dag hoeft te gebeuren, wat een forse besparing op het stikstofverbruik oplevert. De PLC verwerkt ook de veiligheidssignalen van onder meer de zuurstofdetector die in alle drie de ruimtes is ingebouwd op een hoogte van 1 meter boven de vloer. Er is ook voorzien in lokale alarmering middels een stoplicht, waarvan er zowel binnen als buiten eentje is gemonteerd. Buiten is logisch: ga bij een rood signaal niet naar binnen. Maar als er iemand binnen is, moet hij of zij ook kunnen zien dat er gevaar is.

In de biobank van het Prinses Máxima Centrum is plaats voor een kleine veertig biologische opslagvaten, ieder geschikt voor de opslag van circa 21.000 ampullen.

 

Het gedeelte van de cryo-installatie, dat is verzorgd door Cryo Solutions,

begint bij de aansluiting van de binnenleidingen met de bulktank.

 

Alles onder controle

De lokale alarmen worden via de centrale PLC doorgemeld naar het gebouwbeheersysteem, van waaruit de meldingen 24 uur per dag als hoogurgent bij de meldkamer binnen kunnen komen. Ook krijgt de verantwoordelijke beheerder op zijn telefoon de melding binnen, zodat bij eventuele calamiteiten snel de juiste mensen paraat zijn. De PLC in de centrale kast is ook gekoppeld aan de hoofdklep bij de bulktank, zodat in die gevallen de toevoer direct kan worden afgesloten. In het gebouwbeheersysteem komen nog veel meer signalen binnen van andere apparatuur, zoals koelkasten, -80 °C en -20 °C vriezers, die constant worden gemonitord met behulp van het Lighthouse systeem, dat op zijn beurt weer is gekoppeld aan het gebouwbeheersysteem. Tot nu toe –we spreken over half augustus– zijn er nog geen storingen in de cryoinstallatie geweest. En ook verder is het werk van Winfried Sprenger en zijn collega’s van T&H (drie beheerders en twee storingstechnici) in een wat rustiger vaarwater terechtgekomen. “De eerste weken na de inhuizing ben je nog met van alles bezig, maar inmiddels heeft iedereen zijn of haar plek gevonden. Ook het gebouw houdt zich regeltechnisch meer dan prima. Wat dat betreft hebben we met de zomerhitte een goede praktijktest ondergaan, waarbij de temperatuur in het ziekenhuis op een aangenaam niveau is gebleven. En daar haal je de echte voldoening uit. Want het is natuurlijk prima dat de cryo-installatie storingsvrij werkt, maar onze echte prioriteit ligt bij het welzijn van de kinderen. Daar doen we het voor.”

 

INFORMATIE

 

Cryo Solutions

www.cryosolutions.nl

 

Prinses Máxima Centrum

www.prinsesmaximacentrum.nl

 

Biobank met uitzicht

Waar menig biobank is ondergebracht in een kelder of een ruimte zonder ramen, kan je bij de biobank van het Prinses Máxima Centrum gewoon naar buiten kijken. De lichte ruimte is bovendien ruim opgezet en heeft capaciteit voor een kleine veertig biologische opslagvaten, ieder geschikt voor de opslag van circa 21.000 ampullen. Die capaciteit is echt op de groei gepland. Momenteel zijn ongeveer zes vaten gevuld met monsters. De verwachting is dat daar per jaar tenminste één vat bij zal komen. Netto, want het doel is natuurlijk niet alleen verzamelen, maar ook het zinvol gebruiken van het materiaal voor onderzoek en diagnostiek. Verschillende onderzoeksgroepen hebben ‘eigen’ vaten of delen daarvan waarin materiaal is opgeslagen. In de loop der jaren zal ook worden gewerkt aan de opbouw van de Prinses Máxima Biobank met patiëntenmateriaal, in afzonderlijke vaten. Een aanzet daartoe is de onlangs fysiek overgekomen SKION biobank, die op termijn waarschijnlijk zal overgaan in de Prinses Máxima Biobank. De SKION biobank bevat materiaal dat is verzameld in het kader van SKION Studies.

 

 

Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie

Jaarlijks krijgen circa 600 kinderen in Nederland kanker. Nog steeds overlijdt één op de vier kinderen met kanker aan deze ziekte. Daarom namen ouders en zorgprofessionals meer dan tien jaar geleden het initiatief voor één nationaal kinderoncologisch centrum, het Prinses Máxima Centrum. In het Centrum zijn de hoog complexe zorg, research en opleidingen van de kinderoncologie geconcentreerd. Met als missie: ieder kind met kanker genezen, met optimale kwaliteit van leven. Nauwe samenwerking tussen zorg en research zal leiden tot meer genezing van kinderen met kanker. Met minder nadelige effecten op latere leeftijd. Het Prinses Máxima Centrum is het grootste kinderkankercentrum van Europa. Het Prinses Máxima Centrum stelt alles in het werk om het ‘gewone’ leven van het kind en gezin in de maatschappij nog zoveel mogelijk door te laten gaan. Als organisatie wil het zelf ook midden in die maatschappij staan.

Open staan voor alle kinderen, ouders, relaties en stakeholders en hen inzicht geven in alles wat er wordt gedaan en constant de dialoog aangaan. MVO (maatschappelijk verantwoord ondernemen) is een belangrijk uitgangspunt voor het Prinses Máxima Centrum. Het Centrum wil dan ook als het gaat om duurzaamheid topprestaties leveren. Dat streven past bij de ambities op het gebied van ontwikkelingsgerichte, toekomstbestendige zorg, wetenschappelijk onderzoek, opleiding en onderwijs en bij de sociaal-maatschappelijke ambities. De duurzaamheidsambitie is terug te zien in het gebouw, dat zich kenmerkt door veel natuurlijk licht, warme kleuren en het gebruik van zoveel mogelijk natuurlijke materialen. Minder zichtbaar, maar wel zo belangrijk is de weging van levensduur en energieverbruik bij de inkoop van goederen en diensten. Ook voor de installaties waren dit belangrijke criteria. Zo is er een systeem voor warmte-koude-opslag en een slim verlichtingssysteem met alleen led-lampen. Binnenkort worden ook zonnepanelen geïnstalleerd.