EDITIE 33, SEPTEMBER 2017

Testen beschermende kleding vergt

zelfstandige analisten die zeer accuraat zijn

ProQares in Rijswijk test handschoenen, laarzen en kleding op de bescherming tegen chemische stoffen. Het bedrijf is wereldwijd vermaard om zijn expertise op dit gebied voor militaire toepassingen. Minder bekend is dat ProQares ook veiligheidsproducten test voor gebruik in de industrie en ziekenhuizen. De eindgebruikers in die markten zijn zich volgens Gijsbert Woudenberg nog te weinig bewust van de mate van bescherming van dergelijke producten.

Menig lezer van LabVision zal dit wel eens hebben gedaan. Niet één, maar twee paar latex handschoenen aantrekken omdat je met een wel erg gevaarlijk goedje werkt, en het zekere voor het onzekere wil nemen. “Schijnveiligheid”, noemt Gijsbert Woudenberg, operations manager bij ProQares, deze gedachtenkronkel. “Als die stof binnen een minuut door de handschoen gaat, heb je met dubbele handschoenen die stof binnen twee minuten op je huid zitten. En dat is nog steeds heel snel.” Woudenberg en zijn collega’s testen in opdracht van fabrikanten en leveranciers hun veiligheidsproducten als handschoenen, maar ook laarzen, maskers en kleding op de bescherming die ze bieden tegen chemische stoffen. Dat testen gebeurt volgens methoden die in verschillende Europese en Amerikaanse normen, zoals de EN-374-3, ASTM D 6978-5 en EN-ISO 6529 beschreven staan. Deze testen zijn verplicht om –in het geval van Europa– een CE-markering voor het product te krijgen, waarna het op de markt mag worden gebracht. Zo’n CE-keurmerk zegt echter niets over de veiligheid in de praktijk, geeft daar geen garantie voor, en daar zijn veel eindgebruikers zich niet van bewust.

Lisa Luijendijk is via CheckMark Labrecruitment bij ProQares aangesteld en werkt er nu bijna een jaar als volwaardig lid binnen het team dat verantwoordelijk is voor het testen van veiligheidsproducten voor de industrie en ziekenhuizen.

 

Beperkte testset

Een veelvuldig uitgevoerde test bij ProQares is die op permeatie, het op moleculair niveau door de handschoen (of een ander beschermend product) heendringen van de vloeistof. In de normen staat een lijst van vijftien chemicaliën waarmee deze testen in ieder geval moeten worden uitgevoerd. Die stoffen worden geacht representatief te zijn voor bepaalde klassen van verbindingen. Bijvoorbeeld methanol voor alcoholen, aceton voor ketonen, tolueen voor aromatische koolwaterstoffen, acetonitril voor nitrilverbindingen, 40% natrtiumhydroxide voor anorganische basen en 96% zwavelzuur voor anorganische mineraalzuren. “Het probleem is dat de beschermingswaarde tegen methanol niets zegt over of en hoe snel ethanol of propanol de handschoen passeert. Je kunt de testresultaten derhalve niet zomaar toepassen op andere verbindingen in de betreffende klasse. Ik begrijp ook wel dat je niet standaard honderden stoffen kunt laten testen, want dat kost veel te veel tijd en maakt het ook nogal prijzig. Maar dat neemt niet weg dat je er wel bij stil moet staan dat de eindgebruiker op dit moment niet standaard representatieve gegevens heeft voor de stof waar hij mee werkt, tenzij het ‘toeval lig’ de stof uit het lijstje is”, aldus Woudenberg.

Gijsbert Woudenberg, operations manager bij ProQares, heeft in zijn hand een cel waarmee permeatietesten worden uitgevoerd, in dit geval in combinatie met elektrochemische detectie.

 

Bevraag leverancier

ProQares voert zelden tests uit in opdracht van eindgebruikers, maar zou wel graag zien dat die zich meer bewust worden van de mate van bescherming die wordt geboden door bijvoorbeeld de handschoenen. “De gemiddelde eindgebruiker is daar helemaal niet mee bezig; die trekt gewoon een handschoen uit de doos die in de kast staat, en weet niet of die hem gaat beschermen bij het werk dat hij uit gaat voeren. We zien ook dat handschoenen vaak bedrijfsbreed worden ingekocht, terwijl binnen dat bedrijf met een diversiteit aan middelen wordt gewerkt. Ook kan het zijn dat de ene persoon veel intensiever met een stof in aanraking kan komen dan de ander. Neem als voorbeeld cytostatica. Die zijn echt niet bedoeld voor gezonde mensen! Afgezien van het feit dat er verschillen zijn tussen handschoenen in de mate van bescherming en ze ook niet tegen alle cytostatica bescherming bieden, komt een bereider van deze middelen hiermee veel nauwer in contact dan de verpleegkundige die de cytostatica toedient aan de patiënt. De bereider moet derhalve een hogere graad van bescherming hebben.” De ideale situatie is dus dat op het moment dat het ziekenhuis handschoenen gaat inkopen, duidelijk is waarvoor ze worden gebruikt en welke gevaren er zijn. Het is daarbij zaak actief aan de fabrikant of leverancier te vragen of die bepaalde handschoen wel bescherming biedt tegen die bewuste stof. De fabrikant moet dan kunnen aantonen dat dit daadwerkelijk het geval is, bijvoorbeeld door voor extra stoffen laten testen.

 

Inventief

ProQares test in principe alle materialen volgens internationale normen. Dat is gevalideerd, duidelijk en helder. Alle betrokkenen begrijpen wat je doet en wat het eindresultaat betekent. En je kunt zo ook prima resultaten met elkaar vergelijken, bijvoorbeeld in ringonderzoeken met andere Europese laboratoria. In deze normen is vast gelegd hoe een testobject (een stukje handschoen, kleding of laars) blootgesteld dient te worden aan de teststoffen. Het testobject wordt daarvoor ingeklemd tussen een onder- en bovencompartiment van een testcel. In het bovenste compartiment wordt de teststof aangebracht en in het onderste compartiment bevindt zich het meetgedeelte. De norm voorziet echter niet in een beschrijving hoe de analyse van de teststoffen uitgevoerd dient te worden. ProQares hanteert hier vier configuraties, die qua opzet helemaal zelf door de mensen van ProQares zijn uitgedacht en met customized apparatuur zijn opgetuigd. Organische componenten die voldoende vluchtig zijn (tolueen, alcohol, aceton) gaan met een gasstroom, die door het onderste compartiment wordt gevoerd, mee naar een GC. Andere vluchtige stoffen, die wel vluchtig zijn, maar niet met een GC kunnen worden geanalyseerd (chloorgas, waterstofperoxide), gaan ook in een gasstroom mee, maar dan naar een elektrochemische detector. Zuren, zouten en basen worden met water getransporteerd naar een geleidbaarheidsdetector. De vierde klasse wordt gevormd door de cytostatica. Die stoffen zijn ook wateroplosbaar, maar kunnen niet met geleidbaarheid worden gemeten. Omdat deze grote, in de regel organische moleculen UV absorberen wordt het water afgevangen, in de HPLC geïnjecteerd en met UV gedetecteerd.

 

Gevoel voor de analyse

De detectietechnieken leveren mooie getalletjes op tot zoveel plaatsen achter de komma. Echter daar kan je in het geval van de permeatietest niet blind op vertrouwen. “Het moeilijkste in ons vak is dat je nooit weet wat er uit kan komen. Soms is een stof binnen dertig seconden al doorgeslagen; je meet dan netjes een signaal met één van de detectoren. Maar wie zegt mij dat er in de uitwerking iets niet helemaal goed is gegaan? We testen bijvoorbeeld bij kleding ook de ritsen. Dat is een heel gehannes om die goed in de monsterhouder te krijgen, want het is stijf materiaal. Om uit te sluiten dat er lekkage plaatsvindt langs de randen, moet je het stukje rits aan de zijkanten heel nauwgezet afkitten, zodat je alleen de stoffen meet die door de rits komen, en niet er langs. Aan de andere kant kan het ook voorkomen dat er niet genoeg lucht onderdoor is gegaan, en dan heb je het goedje niet meegenomen, zodat je niets meet, terwijl er misschien wel iets was. Hier komt de kracht van ProQares goed naar voren: door het vanuit onze jarenlange ervaring opgebouwde vakmanschap zijn we goed in staat om de testresultaten te kunnen beoordelen” vertelt Gijsbert Woudenberg.

 

In het diepe

Het werk dat aan de ene kant heel routinematig is, maar aan de andere kant zeer specialistisch, vergt een type analist dat vrij zeldzaam is: gedreven, heel accuraat, er bovenop willen zitten en zeker niet met de mentaliteit van ‘het zal wel’. Ook kan een zekere nuchterheid geen kwaad: de stoffen waar je mee werkt zijn immers niet allemaal de fijnste, zoals chloorgas, HF-gas en benzeen. ProQares heeft de zoektocht naar geschikte kandidaten voor vacatures ondergebracht bij Checkmark Labrecruitment. “Checkmark weet precies wat voor mensen wij zoeken en weet ook waar ze terechtkomen. Ze zijn daarbij heel goed in staat om een inschatting te maken of er een ‘perfect match’ is”, stelt Gijsbert Woudenberg. Ook Lisa Luijendijk is via Checkmark bij ProQares terecht gekomen. Zij werkt er nu bijna een jaar, tot volle tevredenheid van werkgever en -nemer. Voor Lisa, die direct na haar afstuderen bij Avans Hogeschool aan de slag kon, was het wel even wennen. “Ik ben ingewerkt door Gijsbert: hij heeft de testen een keer voorgedaan en mij duidelijke instructies gegeven. Vervolgens kon ik eerst onder zijn begeleiding aan de slag. Redelijk snel was ik helemaal zelfstandig met Gijsbert en andere collega’s als vraagbaken op de achtergrond. Als je dan voor het eerst zo’n test alleen uitvoert, is het wel even slikken, maar je leert daar wel van: zelf dingen oppakken, zelf problemen oplossen. Heel anders dan tijdens je studie. Daar laten ze je geen GC openmaken om te kijken of het goed zit. Daar laten ze je niet een gasfles opendraaien; dat mogen alleen de docenten, want dat is gevaarlijk. Althans, dat is wat je meekrijgt. En natuurlijk, als je nooit met een gasfles hebt gewerkt, is dat in het begin best wel eng. Nu werk ik er dagelijks mee. Je moet nog steeds opletten, goed nadenken bij wat je doet, en er voor zorgen dat er een tweede persoon in de buurt is, maar eng is het niet meer.” Lisa is ook zeer te spreken over het vertrouwen dat ze al heel snel kreeg. “Dat komt onder andere naar voren in de vrijheid om je werk zelf in te plannen. En dat is niet altijd even gemakkelijk, want een experiment kan binnen vijf seconden afgelopen zijn als de chemische stof direct door het testobject diffundeert, maar het kan ook acht uur duren. Je moet dus heel flexibel zijn, en het in teamverband met je collega’s op willen lossen. Dan heb je soms van die constructies dat er vier mensen aan een test hebben gewerkt: nummer één bereidt de test voor, nummer twee zet hem in, de derde haalt hem er uit en de vierde rondt de analyse af.”

Voordat handschoenen op de markt mogen worden gebracht, moeten ze worden getest op de bescherming die ze bieden tegen chemische stoffen. Het CE-keurmerk dat de fabrikanten daarmee kunnen krijgen, zegt echter niets over de veiligheid in de praktijk, geeft daar geen garantie voor. Daar zijn veel eindgebruikers zich niet van bewust.

 

Veilig werken

Bij een bedrijf dat handschoenen test ontkom je niet aan de vraag hoe ze zelf met die manier van bescherming omgaan, zeker omdat er met gevaarlijke stoffen wordt gewerkt. Lisa’s antwoord hierop past precies binnen de stelregel van ProQares: “werk zo netjes mogelijk, en maak altijd de afweging welke veiligheidsmaatregel het beste past bij een specifieke situatie.” Gijsbert Woudenberg vult hierop aan: “dat heeft ook te maken met een stuk bewustwording die we tijdens het testen vanzelf krijgen. Want we zien wel degelijk grote verschillen tussen de verschillende producten...”

 

Checkmark Labrecruitment

www.checkmark.nl

 

ProQares

www.proqares.com

KENNISPLATFORM VOOR LABORATORIA