KENNISPLATFORM VOOR LABORATORIA

REDACTIONEEL

EDITIE 31, MAART 2017

Synapse telt zijn zegeningen met allereerste lab in een kerk

Eind vorig jaar heeft het Maastrichtse onderzoeksbedrijf Synapse de laboratoria voor productie en contractonderzoek ondergebracht in een wel zeer bijzondere locatie: de al bijna 30 jaar leeg staande Sint Lambertuskerk in diezelfde plaats. De enorme ruimte biedt naast een unieke sfeer ook plek voor uitbreiding van de laboratoria, die het snelgroeiende bedrijf de komende jaren wil realiseren.

De verleiding moet voor Bas de Laat wel heel erg groot zijn geweest om niet eventjes thuis op bed te gaan liggen. Amper twee uur nadat zijn vliegtuig uit New York is geland op Schiphol zit hij vrijdagmiddag drie uur, wat bleekjes door de jetlag, in de Sint Lambertuskerk bij een interview met LabVision. De net buiten het centrum liggende kerk is echter niet alleen de nieuwe plek voor de productie- en contractonderzoekslaboratoria van Synapse –het bedrijf waar hij sinds 2009 leiding aan geeft– , maar is voor een deel ook nog eens als woonhuis voor zijn gezin ingericht. Een woongedeelte dat door een meer dan tien meter hoge muur ter hoogte van het voormalige altaar in het middenschip aan het oog van medewerkers en bezoekers van het bedrijf wordt onttrokken. Een kerk als laboratorium zou je als de perfecte marketingstunt kunnen kwalificeren, een uniek visitekaartje. Maar dat is absoluut niet zo gepland, blijkt uit de woorden van Bas de Laat. “Omdat de ruimte in het BioPartner Center aan de Oxfordlaan, waar nu alleen nog de research zit, begon te knellen zijn we op zoek gegaan naar een plek met veel vierkante meters op de begane grond. Dit omdat we een uitbreiding van onze productie voorzien, waarbij we bulkladingen aan bloed gaan verwerken, iets wat niet op een verdieping kan plaatsvinden. We hadden een mooie plek gevonden aan de Maas, maar na een half jaar overleg en plannen maken bleek dat toch niet mogelijk te zijn.
Verder zoeken leverde als enige plek in Maastricht met voldoende vloeroppervlak op de begane grond (ruim 2.000 m2) de Sint Lambertuskerk, waar we nu zitten. Die kerk stond al sinds 1986 leeg en was sinds drie jaar weer in de verkoop. De gemeente Maastricht en het Bisdom waren meteen enthousiast voor onze plannen, waarop we direct aan de slag zijn gegaan. Dat heeft geresulteerd in een multifunctionele ruimte met, naast de laboratoria en ons woonhuis, ook nog een grote bijeenkomstruimte in het middenschip, die we voor allerlei evenementen verhuren of tegen kostprijs ter beschikking stellen aan goede doelen organisaties. Dat soort dingen willen we ook graag laten doorgaan, al merk ik nu al dat er vanwege de groei van ons bedrijf wat druk op die ruimte komt te staan”, vertelt hij bevlogen.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Erik de Smedt, hoofd productie bij Synapse, bij de twee door Salm en Kipp geleverde Sigma 8K centrifuges die worden gebruikt bij het isoleren van stollingseiwitten uit bloed.

 

Bevlogen

Bevlogenheid vormt de rode draad door de historie van Synapse, dat in 1999 werd opgericht door professor Coen Hemker, die bij de universiteit met pensioen moest, maar helemaal niet wilde stoppen met werken. Hij had ook nog een missie te gaan met de door hem in 1987 uitgevonden test voor trombinegeneratie. Daarmee was hij zijn tijd ver vooruit, en het heeft nog heel veel onderzoeksen testwerk gekost voordat de test, in 2006, offi cieel werd goedgekeurd voor gebruik in onderzoekslaboratoria en vanaf 2009 daarvoor mocht worden verkocht. In april 2017, zo is de verwachting, komt de CE-gemarkeerde klinische test op de markt en mag hij dus ook in de kliniek worden toegepast. Missie geslaagd voor Coen Hemker, die –inmiddels 84 jaar oud– nog steeds drie tot vier dagen per week voor Synapse werkt. In de periode van dertig jaar tussen uitvinding en commerciële klinische test zijn de voordelen van de test inmiddels breed geaccepteerd. Trombine, het centrale enzym in de stollingscascade, wordt tijdens de bloedstolling in grote hoeveelheden gevormd. Het activeert diverse stollingsfactoren die er op hun beurt weer voor zorgen dat er nog meer trombine gevormd kan worden, zodat de stolling snel verloopt en de beschadiging van een bloedvat effectief wordt gedicht. Tegelijkertijd remt trombine ook zijn eigen vorming om ervoor te zorgen dat de stolselvorming alleen ter plaatse van de wond optreedt en niet doorgaat. Met de trombinegeneratietest kan de vorming van trombine in plasma nauwkeurig worden gevolgd en gekwantificeerd. Dat gaat veel beter dan bij klassieke stollingstests, die niet of nauwelijks gevoelig zijn voor kleine variaties in stollingsfactoren en verhoogde stolbaarheid. De trombinegeneratiebepaling is daardoor geschikt voor het opsporen van zowel een bloedingsneiging als een verhoogde stolbaarheid, alsmede voor het monitoren van antistollings- en stollingsbevorderende factoren.

 

Point-of-care

De verkoop van de test voor trombinegeneratie gebeurt door de Franse wereldmarktleider op het gebied van bloedtesten, Diagnostica Stago, dat in 2009 Synapse heeft overgenomen. Sindsdien is Synapse explosief gegroeid, van zes mensen in 2009 naar bijna 40 vandaag de dag, waarvan bijna de helft PhD-studenten. Die onderzoekspoot is mede zo groot omdat de huidige eigenaar altijd het credo heeft beleden dat alle gemaakte winst terug in Synapse moet worden geïnvesteerd voor met name onderzoek en productontwikkeling. “Zo hebben we onlangs een prototype van een point-of-care test voor trombine ontwikkeld, waarmee je met één vingerprikje het algemene tromboserisico kunt bepalen. Je kunt je telefoon aansluiten op dat apparaatje en dan zie op je telefoon het trombinegehalte of een kleurcode, bijvoorbeeld rood als het gehalte te hoog is en er verhoogde kans is op trombose. Die data kan je dan via een interface naar de huisarts sturen, waarop hij dan bijvoorbeeld de medicatie kan aanpassen. Ons moederbedrijf zal deze test verder ontwikkelen en commercialiseren; ons werk houdt daar op. Onze bijdrage zat hem ook in de ontwikkeling van een test op volbloed. Aanvankelijk moest alles nog worden afgedraaid, kon je alleen maar trombinegeneratie doen in plasma. Maar dat kan natuurlijk niet in een thuissituatie!”, lacht Bas de Laat.

 

Voorspellen en verfijnen

Binnenkort start Synapse met een studie onder 30.000 patiënten 
om uit te zoeken of er ook een voorspellende waarde aan de
trombinegeneratie en andere testen kan worden gehangen. “Van al die mensen is tien jaar geleden bloed afgenomen en die zijn vervolgens gedurende tien jaar gevolgd, zodat we precies weten wat ze aan ziektes hebben gehad die voor ons relevant zijn, zoals myocardinfarct en diepveneuze trombose. Die beginmonsters gaan we met een heel scala aan testen doormeten op alle stollingsfactoren. Ons idee hierbij is: één test is geen test. Dus we gaan algoritmes maken waarin we al die testgegevens en patiëntendata verwerken. Aan de hand van computational biology onderzoeken we of een combinatie van die testen een voorspellende waarde heeft en hoe groot die is, en of dat voor ziekenhuizen een besparing oplevert als ze die testen preventief gaan inzetten. Over twee jaar hoop ik daar meer over te kunnen vertellen”, aldus Bas de Laat. Synapse is ook bezig met het ontwikkelen van tests die specifiek zijn voor een ziekte. “Er zijn heel veel trombinegeneraties naast de algehele trombinegeneratie, waarbij je een grotere kans hebt op trombose. Stel dat je een auto-immuunziekte hebt, dan weten wij al hoe we die test kunnen moduleren, zodat je bij die ziekte kan voorspellen wie trombose krijgt, en wie niet. Zo hebben we voor het antifosfolipidensyndroom, waar in Nederland enkele honderden mensen aan lijden, een test op trombinegeneratie ontwikkeld waarbij we denken dat we 95% van de trombosegevallen kunnen detecteren en voorspellen.” GLP-gecertificeerde kerk Als ‘bijvangst’ van al dat onderzoek naar trombine en stollingsfactoren is Synapse ook zeer bedreven in het isoleren van deze eiwitten uit bloed. Dit doet het bedrijf niet alleen voor eigen gebruik, maar ook voor derden, met name farmaceutische bedrijven. De verkoop van deze producten, die naast de licentie-inkomsten van de ontwikkelde testen zorgt voor het grootste deel van de omzet, kan de komende tijd wel eens een enorme vlucht nemen. Erik de Smedt, hoofd productie bij Synapse, verwerkt met zijn team momenteel zo’n 800 liter runderbloed per jaar in het nieuwe productielab in de kerk. “Daarvoor gebruiken we twee door Salm en Kipp geleverde Sigma 8K centrifuges, waarmee we per centrifuge in één keer negen liter kunnen afdraaien, in zes potten van 1,5 liter. In een typische batch draaien we er 80 liter bloed doorheen, waarvan we na precipitatie uiteindelijk 200 ml met ruw materiaal overhouden. Dat wordt ingevroren bij -80 °C en dan zijn we er weken, zo niet maanden mee bezig om het mengsel verder op te zuiveren over kolommen. Dat zijn absoluut geen standaard scheidingen, die we dankzij jarenlang ontwikkelwerk denk ik als enige in Nederland onder de knie hebben.”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Waar de twee centrifuges zijn meeverhuisd vanuit de Oxfordlaan heeft Synapse bij Salm en Kipp wel een nieuw Elga (Veolia) waterzuiveringssysteem en een daaraan gekoppelde Miele vaatwasser besteld. “Die voldoen uitstekend op de onderzoekslocatie, zodat we er niet lang over hoefden na te denken om ook voor productie deze apparatuur aan te schaffen. En er zit nog wel meer in het verschiet, zeker op het gebied van de centrifuges, want we merken dat de vraag naar onze producten groeit zonder dat we daar noemenswaardig reclame voor hebben gemaakt. In de nieuwe structuur, waarbij vanuit hier Synapse BV opereert en bij de universiteit het Synapse onderzoeksinstituut is gevestigd, gaan we actiever de markt exploreren en bewerken. Ook willen we de stap zetten naar het zuiveren van humaan bloed, zodat we ook humane factoren kunnen verkopen. We zijn al ISO-gecertificeerd, maar hebben ook GLP-certifi ering in de planning staan voor het contractonderzoek waarvoor we heel veel aanvragen binnenkrijgen. En ja, het is natuurlijk ook altijd leuk om te kunnen melden dat je de eerste GLP gecertificeerde kerk bent!”

 

Ambassadeur van trombose

 

Er gaan evenveel mensen dood aan trombose als aan kanker. Alleen wordt er over trombose veel minder gepraat en gaat er veel minder onderzoeksgeld naar toe. Bas de Laat probeert hier verandering in te brengen door onderzoek te doen in spraakmakende settings. Zo is hij al drie keer met een onderzoeksteam de Mont Blanc op geweest om daar aan te tonen dat je onder zuurstofarme(re) omstandigheden hogere protrombotische waarden in je bloed krijgt.

 

Inmiddels zijn er contacten met Chinese universiteiten om dergelijk onderzoek ook in Tibet te doen, en ook te kijken hoe de mensen daar zich wat dat betreft hebben aangepast aan de zuurstofarme omstandigheden. Ook is hij in onderhandeling met vliegmaatschappijen om metingen bij mensen in vliegtuigen te doen, maar die zijn –begrijpelijk misschien– wat huiverig om daar aan mee te werken. Bij 100 wielrenners die deelnamen aan de Amstel Gold Race is onderzocht wat er verandert tijdens de race. “We weten dat mensen na een inspanning soms een myocardinfarct en hartstilstand krijgen. En dat is niet alleen maar door geleidingsstoornissen, maar ook door arteriosclerose en dan kan die beweging net de prikkel zijn waardoor je een myocardinfarct krijgt. Je kunt dat onderzoeken bij proefpersonen op een hometrainer, maar met die wielrenners zet je trombose toch wat beter op de kaart”, aldus Bas de Laat.

 

Salm en Kipp

www.salmenkipp.nl

 

Synapse

www.thrombin.nl

 

Bas de Laat, sinds 2009 CEO van Synapse, is aardig op weg

om het credo van zijn leermeester prof. Flip de Groot te verwezenlijken: ‘kies een eiwit, en wordt beroemd!’

Ook dit Elga waterzuiveringssysteem en een daaraan gekoppelde Miele vaatwasser hebben een plek gekregen in het nieuwe productielab van Synapse in de Sint Lambertuskerk.

AGENDA

KOOPJESHOEK