Privatisering klinische chemie komt op gang

Terwijl in Duitsland al de tweede grote consolidatieslag plaatsvindt binnen de klinisch chemische laboratoria, bestiert in Nederland het gros van de klinisch chemici nog hun eigen winkeltje. Niet lang meer volgens dr. Albert Zwart die met zijn U-Diagnostics BV succesvol de weg van de privatisering bewandelt.

	Dr. Albert Zwart, klinisch chemicus en directeur van U-Diagnostics: “Vijf grote centrale laboratoria is voldoende om het gros van de ziekenhuisbepalingen uit te voeren, uiteraard tegen veel lagere kosten dan nu.”

Al in 1999 werden bij het UMC Utrecht de eerste schreden gezet op weg naar outsourcing van de laboratoriumactiviteiten. De toenmalige directie wilde de commerciële activiteiten voor met name de clinical trials scheiden van de patiëntenzorg. Albert Zwart, die als klinisch chemicus bij het Scheper Ziekenhuis (Emmen) ervaring had met soortgelijke exercities, werd hiervoor benaderd. De commerciële activiteiten werden ondergebracht in U-Diagnostics BV, met het UMC Utrecht als 100 % aandeelhouder. Zwart, die het recht had om de aandelen te kopen, heeft drie jaar geleden met hulp van een ‘informal investor’ het UMCU uitgekocht en is nu DGA van een bedrijf met 15 medewerkers (10 fte’s). “We begonnen aan een paar tafels in het klinisch chemisch lab, maar konden al snel labruimte huren in het in hetzelfde complex gelegen Centraal Militair Hospitaal. Na een bezuinigingsronde van defensie konden we het hele lab overnemen, inclusief patiëntenzorg. Inmiddels zijn we een duidelijk zichtbaar bedrijf, gehuisvest op een A1-locatie voor de activiteiten die we hebben ontwikkeld: naast de clinical trials en de labanalyses voor zieke militairen zijn dat onder andere het verzenden van gevaarlijke stoffen en het fungeren als landelijk dekkend huisartsenlab. Activiteiten die de nodige synergie hebben, zodat we ze uiterst competitief kunnen aanbieden.”

Clinical trials

U-Diagnostics haalt ongeveer een derde van de omzet uit het werk voor clinical trials.“Je bent afhankelijk van de farmabusiness. Hoe goed gevuld is de pijplijn met nieuwe producten? Zet de trend door naar het runnen van trials in Oost- Europa? Zelfs als je voldoet aan de strenge richtlijnen en alles stipt volgens de reglementen uitvoert is dat geen garantie dat je de opdracht krijgt. Door in te spelen op trends als meer grootschalige, landelijke onderzoeken en participatie van huisartsenpatiënten willen we ons onderscheiden.” Hier komt ook de synergie om de hoek kijken. “Een transportdienst optuigen voor alleen landelijke trials is niet rendabel. Omdat we –vooral boven de rivieren– als landelijk huisartsenlab fungeren, kan de koerier de monsters voor de trials met huisartsenpatiënten zo meenemen. Feitelijk ontzorgen we de huisarts. Die hoeft afgezien van selectie en enkele eenvoudige bepalingen alleen maar te prikken en wij zorgen voor de rest.”

Bloedafnamebuisjes van het Vacuette-systeem zijn door het hele lab van U-Diagnostics te zien.

Geen dure prikdienst

Door de huisartsen en assistenten zelf te laten prikken bespaart U-Diagnostics fors op de kosten. “We leiden ze op om dat goed te doen en houden de kwaliteit in de gaten. Vanzelfsprekend maken we gebruik van de beste materialen, bijvoorbeeld het Vacuette afnamesysteem van Greiner Bio-One. Dat werkt zeer betrouwbaar. Bovendien ondersteunt het bedrijf ons ook bij het opleiden van de huisartsen en assistenten.
Feitelijk verschuift hiermee een deel van de labkosten naar de eerstelijn. Een grote prikdienst heeft al snel 600 mensen in dienst waarvan er al gauw 300 de boer op moeten om te prikken. De huisarts mag voor een prik, die hij zelf verricht, nu nog een consult rekenen, van 9 euro. Bij doorzetten van het prikken bij de huisarts gaat dat tarief zeker omlaag. De grote prikdiensten zitten hier nu met hun ordertarief maar net onder. Wij brengen hier vrijwel niets voor in rekening.” U-Diagnostics werkt ook aan een systeem om het administratief registreren van de patiënten te optimaliseren. “Nu is dit de grootste tijdfactor in het lab. Door een barcodeprinter bij de huisarts te installeren zijn de monsters meteen gelabeld, zodat ze direct in de monsterstroom in het lab kunnen worden opgenomen. Je kunt dan eenvoudig het proces opschalen zonder stijging van de vaste kosten. De apparaten doen het werk wel.”

Ziekenhuislabs zijn welkom

De ziekenhuislaboratoria zijn complexer, met (organisatorische en financiële) pittfalls als een 24-uurs dienst en een bloedtransfusiedienst. Toch ziet Albert Zwart ook hier een duidelijke meerwaarde van privatisering. “Ik durf te stellen dat in een geprivatiseerde BV-structuur de kosten zo met 30 procent omlaag kunnen. Ondanks dit duidelijke voordeel is er in Nederland nog veel koudwatervrees. Bij een recente aanbesteding van een ziekenhuislab is gekozen voor een stichting-structuur; een zekere, veilige oplossing voor de betrokkenen, maar je schiet er niet zoveel mee op. De klinisch chemicus zou ondernemer moeten worden, nu verandert er niets.” Ook de BV’s als die van de samenwerkingsverbanden Medlon en Lab West missen volgens Zwart de juiste structuur om het ondernemerschap te prikkelen. “Bij deze BV’s zijn de ziekenhuizen volledig aandeelhouder. De klinisch chemicus is werknemer. Ik houd mijn hart vast als de volgende bezuinigingsronde langskomt. De BV is feitelijk gewoon een asset die aan de hoogst biedende kan worden verkocht. Dan moet je als werknemer maar afwachten wat er met je gebeurt.”

Vijf grote labs

Wat door dit ‘halve privatiseren’ ook recht overeind blijft is de forse overcapaciteit die nu in de meeste van de circa honderd ziekenhuislaboratoria als een molensteen op de winstrekening drukt. “Winst is hier niet het juiste woord, omdat je elke mogelijke winst wegsluist naar subsidie van andere verrichtingen, en mogelijk verlies compenseert met overschotten van elders. Maar dezelfde discussie die nu wordt gevoerd over de centralisatie van specialistische ziekenhuisverrichtingen geldt natuurlijk ook voor de ziekenhuislaboratoria. Volgens mij kan heel Nederland met vijf grote labs toe, waarbij je er op let dat de monsters maximaal anderhalf uur onderweg zijn. Een ziekenhuis zal nooit zonder eigen labvoorzieningen kunnen draaien, maar heeft genoeg aan mini-faciliteiten voor zaken die je op afstand niet kan doen, zo mogelijk nog dichter aan het bed dan nu. Van die grote labs willen wij er graag eentje van zijn. Het wachten is op het eerste ziekenhuis dat zijn lab echt volledig wil privatiseren. Wij staan open voor de koop van het lab, inclusief personeel. Private equity staat te trappelen om met ons die investering te doen. Twee miljoen, daar kunnen we over praten. Is dat weinig? Misschien, maar nu krijgen ze niets, behalve een minimaal exploitatievoordeel.”

Verzenden van gevaarlijke stoffen Sinds 11 september 2001 is het verzenden van gevaarlijke, infectieuze stoffen aan nog strengere regels gebonden dan het daarvoor al was. Zomaar een monster op droogijs dichttapen en opsturen naar een collega in de Verenigde Staten is uit den boze. Albert Zwart kan zich nog levendig de onderzoeker herinneren die dat wilde doen, en even wat stickers kwam halen die ook op het pakje moesten. “Hij besefte niet dat zo’n pakket bij onderdruk in het vliegtuiglaadruim zou ontploffen. Hij had het zo goed dichtgemaakt dat het een bom zou worden!” U-Diagnostics heeft alle benodigde IATA-certificaten voor het verzenden van gevaarlijk materiaal. De service wordt vooral geleverd aan het UMCU omdat het vanwege die strenge regelgeving al nodig is om in hetzelfde gebouw te zitten; je mag er niet zomaar mee over straat.

Greiner Bio-One
www.gbonlwebshop.com

U-Diagnostics
www.u-diagnostics.nl

LabVision editie 14 | september 2011